تاثیر عدالت و فرهنگ مالیاتی بر تمکین مالیاتی با در نظر گرفتن نقش نگرش مودیان- در نظام اداری ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت بازرگانی،واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران.

2 استادیارگروه مدیریت،واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

3 استاد یار گروه مدیریت، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران.

چکیده

امروزه مفهوم تمکین مالیاتی به یک پدیده رایج در اکثر کشورها تبدیل شده و توجه تعداد کثیری از محققان را به منظور شناسایی عوامل تاثیرگذار بر آن به خود جلب کرده است. این پژوهش نیز ضمن بیان عوامل اساسی تاثیرگذار بر تمکین مالیاتی مودیان همچون عدالت مالیاتی، فرهنگ مالیاتی و نگرش مودیان، به دنبال ارائه راهکارهایی برای بهبود وضعیت تمکین مالیاتی در سازمان امور مالیاتی می باشد. بر این اساس، در گام اول مجموعه ای از زیرساختهای شکل دهنده عدالت مالیاتی، فرهنگ مالیاتی، تمکین مالیاتی و نگرش مودیان بر اساس ادبیات پژوهش، پیشینه و تجربیات سایر کشورها شناسایی شده و در گام بعد بر اساس دیدگاه اساتید و خبرگان این بخش، با تکنیک دلفی طی سه مرحله، غربال گری گردیده است. اعضای پنل دلفی تحقیق حاضر شامل 23 خبره و در بررسی پیمایشی تعداد550 شرکت به عنوان نمونه آماری از مجموع اشخاص حقوقی مشمول مالیات بر ارزش افزوده اداره امور مالیاتی شهرستان ساری انتخاب و پرسشنامه بین آنها توزیع شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزارهایSPSS و AMOS استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که عدالت توزیعی و عوامل اجتماعی شدن از مهمترین مولفه های تاثیر گذار بر تمکین مالیاتی می باشند. همچنین یافته ها حاکی از تاثیر معنی داری عدالت مالیاتی، فرهنگ مالیاتی و نگرش مودیان بر تمکین مالیاتی بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effects of tax justice and tax culture on taxpayers' compliance by considering the role of taxpayers' attitude

نویسندگان [English]

  • Seyed Yaser Ebrahimiyan Jelodar 1
  • Masood Ahmadi 2
  • Niloofar Iman Khan 3
چکیده [English]

Today, the concept of tax compliance has become a common phenomenon in most countries and attracted the attention of a large number of researchers in order to identify the affecting factors on it. This research also outlines the main factors affecting the taxpayers' compliance such as tax justice, tax culture and attitude of taxpayers, is seeking to provide solutions to improve tax compliance status in the Iranian National Tax Administration. So, in the first step, a set of infrastructures which shaping tax justice, tax culture and attitude of taxpayers are identified based on research literature, backgrounds and experiences of other countries, and in the next step, based on the views of the professors and experts of this sector, by Delphi technique and in three steps have been screened. The Delphi panel consists of 23 experts and in surveyed study, 550 companies selected as a sample of the total amount of legal persons of value added tax of the Tax Administration of Sari and questionnaires distributed among them randomly. The data were analyzed by using SPSS and AMOS software. The results of the study showed that distributive justice and the factors of socialization are the most important factors which affecting tax compliance. The findings also revealed a significant impact of tax justice, tax culture and taxpayer's attitude on tax compliance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tax compliance
  • Tax justice
  • Tax culture
  • Taxpayers' attitude
-        احمدی، فضل الله، نصیریانی، خدیجه و اباذری، پروانه(1387). تکنیک دلفی ابزاری در تحقیق، مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، بهار و تابستان، 8(1) 185-175.

-        الماسی، حسن، عاملی، آنژلا و حاج محمدی، فرشته(1393). بررسی طرز تلقی مؤدیان نسبت به انصاف نظام مالیاتی و تاثیر آن بر رفتار تمکین مالیاتی، پژهشنامه مالیات، شماره بیست و دوم، مسلسل 70.

-        امین خاکی، علیرضا (1391). آسیب شناسی تحقق درآمدهای مالیاتی با رویکردی بر جرم فرار مالیاتی، فصلنامه کارآگاه، شماره 21.

-        پیروزفر، ماندانا و الیاسی، محمود(1393). بررسی نگرشهای شناختی و عاطفی دوزبانه های کردی-فارسی نسبت به زبان فارسی معیار بر اساس رویکرد ذهن گرایی، فصلنامة مطالعات زبان و گویش های غرب ایران، شماره 6، صص 27-46.

-        تبریزی، جعفر صادق و غریبی، فرید(1391). طراحی مدل ملی اعتبار بخشی با استفاده از تکنیک دلفی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، سال یازدهم، شماره 2، فصلنامه بیمارستان.

-        حسینی، سید محمود، رحمانی، زین العابدین، حسینی، میرزا حسن و کریمی، اوژن(1394). تدوین مدل اثربخشی پیام تبلیغاتی موثر بر خرید مصرف کنندگان مصرفی با رویکرد آموزه های اسلامی قابل ادراک، رساله دکتری تخصصی، رشته مدیریت بازرگانی/گرایش سیاستگذاری بازرگانی، دانشگاه پیام نور.

-        خطیری علیایی، علی، جمشیدی، مینا و امیران، حیدر (1392). بررسی عوامل موثر بر تمکین مالیاتی مودیان بر پایه مالیات بر ارزش افزوده شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده مدیریت- گروه مدیریت دولتی.

-        زایر، آیت(1388). جایگاه ساده سازی در برنامه های اصلاح مالیاتی: تجربه جهانی و چالش های نظام مالیاتی ایران، فصلنامه تخصصی مالیات ، دوره شماره جدید، شماره ششم(مسلسل 54)، صفحات 157-184.

-        سید جوادین، سید رضا و اسفیدانی، محمد رحیم(1393). رفتار مصرف کننده، انتشارات دانشگاه تهران، 1393.

-        صامتی، مجید، امیری، هادی و حیدری، زهرا(1394). تأثیر اخلاق مالیاتی بر تمکین مالیاتی، مطالعه موردی شهر اصفهان،فصلنامه پژوهش ها و سیاست های اقتصادی،سال بیست و سوم، شماره 75 ، صص 231-262.

-        طالب نیا، قدرت الله و شیخ حسن، علی(1386). بررسی مقایسه ای قانون مالیاتهای مستقیم با قانون پیشین در بخش های مشاغل مستغلات و حقوق کارکنان، حسابرس سال دهم.

-        کمالی، سعید. و شفیعی، سعیده(1390). مفهوم تمکین مالیاتی و محاسبه آن در نظام مالیاتی ایران. پژوهشنامه مالیات، شماره دهم،58.

-        عسکری، علی، توتونچی، امین و مطلبی، داوود(1390). بررسی تأثیر عوامل فرهنگی بر اجرای کارآمد مالیات بر ارزش افزوده در اداره کل امور مالیاتی مؤدیان بزرگ
( با استفاده از مدل سلامت فرهنگی)، پژوهشنامه مالیات، شماره دهم، مسلسل 58.

-        مسیحی، محمد و محمدنژاد عالی زمینی(1394). بررسی عوامل موثر بر فرهنگ مالیاتی ازدیدگاه مودیان و کار شناسان مالیاتی اداره کل مالیات بر ارزش افزوده شهر تهران، مجله مدیریت فرهنگی، سال نهم، شماره 27.

-        مومنی، منصور و فعال قیومی ، علی(1389). تحلیل داده های آماری با استفاده از SPSS، تهران: انتشارات کتاب نو.

-        منجگانی، سید اکبر و طبسی لطف آبادی، وحیده (1394). عوامل مؤثر بر اثربخشی تبلیغات بر تمکین مالیاتی مؤدیان حقوقی شهر مشهد با رویکرد AHP، پژوهشنامه مالیات،شماره بیست و هفتم ،مسلسل 75 .

-        هادیان، ابراهیم و تحویلی، علی(1392). شناسایی عوامل موثر بر فرار مالیاتی در اقتصاد ایران، فصلنامه برنامه ریزی بودجه،سال هیجدهم، شماره 2.

-          Abdul – Razak, Abubakari and Adafula, Christopher Jwayire (2013).  Evaluating taxpayers’ attitude and its influence on tax compliance decisions in Tamale, Ghana, Journal of Accounting and Taxation, Vol. 5(3), pp. 48-57.

-          Alabede, James O., Ariffin, Z. Z. and Md Idris, Kamil (2011).Individual taxpayers’ attitude and compliancenbehaviour in Nigeria: The moderating role of financial condition and risk preference, Journal of Accounting and Taxation, Vol. 3(5), pp. 91-104.

-          Alm J, Kirchler E, Muehlbacher S, Gangl k, Hofmann E, Kogler C.
(2011). Rethinking the Research Paradigms for Analysing Tax Compliance Behaviour. The Shadow Economy, Tax Evasion and Money Laundering, (p. 34). Munster: FOCUS.

-          Bobek, Donna D., Hageman, Amy M., and  Kelliher, Charles F. (2013). Analyzing the Role of Social Norms in Tax Compliance Behavior, J Bus Ethics , 115:451–468, DOI 10.1007/s10551-012-1390-7.

-          Bidin, Zainol and Mohd Shamsudin, Faridahwati (2013). Using Theory of Reasoned Action to Explain Taxpayer Intention to Comply with Goods and Services Tax (GST), Middle-East Journal of Scientific Research, 17 (3): 387-394.

-          Chau, Gerald  and Leung, Patrick (2009). A critical review of Fischer tax compliance model: A research synthesis, Journal of Accounting and Taxation, Vol.1 (2), pp. 034-040.

-          Colquitt, J. A., LePine, J. A., Piccolo, R. F., Zapata, C. P., & Rich, B. L. (2012). Explaining the justice–performance relationship: Trust as exchange deepener or trust as uncertainty reducer? Journal of Applied Psychology, 97(1), 1-15. doi: 10.1037/a0025208

-          Corbacho, A., Fretes, C, V.,  and Lora, E. (Eds.) ( 2013). More than Revenue, Taxation as a Development Tool. Development in the Americas Report. Inter-AmericanDevelopment Bank/Palgrave Macmillan, Washington, DC/New York, United States.

-          Damayantia, T. W., Sutrisno, b., Subektic, I., and  Baridwand, Z. (2015). Trust and Uncertainty Orientation: An Efforts to Create Tax Compliance in Social Psychology Framework, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 211, 938.

-          De Cremer, D. (2004). The influence of accuracy as a function of leaders bias: The role of trustworthiness in the psychology of procedural justice. Personality and Social Psychology Bulletin, 30(3), 293-304. doi: 10.1177/0146167203256969.

-          Foster, J., Bakus, E., and  Yavorsky, Ch. (2006) .Understanding and using advanced statistics, London: SAGE.

-          Gobena, L.B., Dijke, M.V.  (2015). Power, Justice, and Trust: A Moderated Mediation Analysis of Tax Compliance among Ethiopian Business Owners, Journal of Economic Psychology, doi: http:// dx.doi.org/10.1016/j.joep.11.004.

-          Hamlin, Robert (2016). Functional or constructive attitudes:Which type drives consumers' evaluation of meat products?, Meat Science, 117 , 97–107.

-          Hung, HL., Altschuld., JW and Lee YF.(2008). Methological and conceptual issues confronting a cross-country Delphi study of educational program evaluation. Evaluation and Program Planning, 31:191-8.

-          Jayawardane, Damayanthi and low, Kevin (2016). Taxpayer Attitude and Tax Compliance Decision in Sri Lanka, How the Taxpayers’ Attitudes influence Tax Compliance Decision among individual Taxpayers in Colombo City in Colombo District, International Journal of Arts and Commerce, Vol. 5 No. 2.

-          Kirchler E., (2007). The economic psychology of tax behaviour. Cambridge: Cambridge University Press.

-          Kirchler, E., Hoelzl, E., & Wahl, I. (2008). Enforced versus voluntary tax compliance: The slippery slope framework. Journal of Economic Psychology, 29(2), 210-225. doi:10.1016/j.joep.2007.05.004.

-          Kline, R. B.(1998). Principles And Practice Of Structural Equation Modeling, New York, Guilford Press.

-          Kogler, C., Batrancea, L., Nichita, A., Pantya, J., Belianin, A., and Kirchler, E. (2013). Trust and power as determinants of tax compliance: Testing the assumptions of the slippery slope framework in Austria, Hungary, Romania and Russia, Journal of Economic Psychology, 34 , 169–180.

-          Lamberton, C. P., De Neve, J., & Norton, M. I. (2014). Eliciting taxpayer preferences increases tax compliance. Available at SSRN 2365751. doi: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2365751.

-          Marandu, Edward E., Mbekomize, Christian J., and Ifezue, Alexander N. (2015). Determinants of tax compliance:A Review of factors and conceptualizations, International Journal of Economics and Finance, Vol.7, N.9.

-          Marti, Lumumba, Omweri., Wanjohi ,Migwi, S. and Magutu, Obara. (2010).Taxpayers’ attitudes and tax compliance, African Journal of Business & Management (AJBUMA), Vol. 1, 11 pages.

-          Murphy, K. (2004). The role of trust in nurturing compliance: A study of accused tax avoiders. Law and Human Behavior, 28(2), 187-209. doi: 10.1023/B:LAHU.0000022322.94776.

-          Onu, Diana (2016). Measuring Tax Compliance Attitudes: What Surveys Can Tell Us about Tax Compliance Behaviour, Advances in Taxation, Volume 23, 173-190

-          Saad, natrah (2011). Fairness perception and compliance behaviour : the case of salaried taxpayers in Malaysia after implementation of self -assessment system, e- journal of tax research.

-          Savitri, Enni., and Musfialdy (2016). The effect of taxpayer awareness,tax socialization,tax penalties,compliance cost at taxpayer compliance with service quality as mediating variable, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 219 ,682 – 687.

-          Solomon,Michael;Bamossy,Gary;Askegaard,Sren;Hogg,Margaret.(2006).Cnsumer behavior:A european perspective.Europe;Prentice Hall.

-          Torgler. B., Schneider, F., and Schaltegger, C. A. (2009). Local autonomy, tax morale, and the shadow economy, Public Choice, vol. 144, no. 1-2, pp.293-321.

-          Trivedi,V.U., Shehata, M., and Mestelmen, S (2004). Impact of  personal and situation factors on taxpayer compliance: An experimental analysis. Journal of Business Ethics, 47(3), 175-197.

-          Van Dijke, M., & Verboon, P. (2009). Trust in authorities as a boundary condition to procedural fairness effects on tax compliance. Journal of Economic Psychology, 31(1), 80-91. doi: 10.1016/j.joep.2009.10.005.

-          Young A, Danny C, Daniel H (2013). A Study of the Impace of Culture on Tax Compliance in China. International Tax Journal;CCH Incorporated.

Wenzel, M. (2004). An Analysis of Norm Processes in Tax Compliance, Journal of Economic Psychology, Vol. 25, pp. 213.