سناریوهای تاب آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله

نوع مقاله : مقاله استخراج شده از پایان نامه

نویسندگان

1 گروه آینده پژوهی ،دانشکده فنی و مهندسی ،دانشگاه ایوانکی ،ایوانکی،ایران

2 گروه آینده پژوهی، دانشکده فنی مهندسی ، دانشگاه ایوانکی،ایوانکی،ایران

3 گروه آینده پژوهی ،دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه ایوانکی ، ایوانکی ،ایران

چکیده

اختلال در زنجیره تامین رویدادی است که جریان عادی کالا و خدمات را در مسیر تولید مختل کرده و این موضوع می­تواند عواقب منفی بر عملکرد حوزه­های عملیاتی، مالی و همچنین بازار شرکت ها داشته باشد. مدیریت این ریسک­ها، یعنی تاب­آور کردن زنجیره تأمین، یکی از چالش­های کنونی و آینده  سازمان­ها است. صنعت غذا از جمله صنایعی است که هم به لحاظ گستردگی بازار منطقه‌ای و جهانی، جنبه صادرات و ارزآوری و ایجاد اشتغال دارد و هم به جهت گستره مصرف مواد‌غذایی در داخل به عنوان کالاهای ضروری و نسبتاً ضروری برای تأمین امنیت غذایی مهم و با‌ ارزش تلقی می‌شود. هدف این مطالعه ، شناسایی مهم­ترین عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله (به عنوان یکی از شرکت­های فعال در صنعت غذایی کشور) و کشف سناریوهای پیش­روی شرکت در حوزه تاب­آوری زنجیره تامین است. پژوهش حاضر، از بعد هدف، اکتشافی، از بعد مخاطب کاربردی و ازبعد زمانی مقطعی است.  این پژوهش از روش­های جدید دانش آینده­ پژوهی تحلیلی- اکتشافی استفاده کرده است. داده‌ها، از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و پرسشنامه گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها نیز، از روش تحلیل ساختاری با کمک نرم‌افزار میک مک و برای تحلیل سناریو­ها و تدوین آن­ها از نرم‌افزار سناریوویزاد استفاده شده­است. براساس نتایج بدست‌آمده از پژوهش، 6 عامل کلیدی راهبردی تاثیرگذار بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت لبنی کاله عبارتند از: اقتصادی، زیست محیطی، فناوری، اجتماعی، سیاسی و درون سازمانی  هستند. نتایج حاصل از سناریو ویزارد نیز، 211 سناریو با احتمال وقوع ضعیف، 7 سناریو باور­کردنی و 2 سناریو با احتمال وقوع قوی نشان داد. در نهایت راهبردهایی نیز ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Designing a Resilient Supply Chain Model via Scenario-Based Approach: A study of Kaleh dairy supply chain in a Ten-Years Horizon

نویسندگان [English]

  • farhad nazarizadeh 1
  • seyed hesam oddin motevalli 2
  • farzaneh mir shah velayati 3
1 Department of Future Studies,Faculty of Engineering, Eyvanekey University, Eyvanekey, Iran
2 Department of Future Studies ,Faculty of Engineering ,Eyvanekey University, Eyvanekey, Iran
3 Department of Future Studies, Faculty of Engineering, eyvanekey University, eyvanekey, Iran
چکیده [English]

Disruption in the supply chain is an event that disrupts the normal flow of goods and services in the production process, and this issue can have negative consequences on the performance of the operation, financial and market areas of businesses. Managing these risks, that is, making the supply chain resilient, is one of the current and future challenges of organizations. The food industry is one of the industries that both in terms of the extent of the regional and global market, has the aspect of export and foreign exchange and employment creation, and in terms of the scope of food consumption in the country, it is considered important and valuable as necessary and relatively necessary goods for ensuring food security. This study is aimed at identifying the most important factors affecting the resilience of the supply chain of Kale company in a 10-year horizon (as one of the active companies in the country's food industry) and to discover the future scenarios, the   company is facing in the field of supply chain resilience. The research in terms of goal is exploratory, in terms of audience is applied and in terms of time is cross- sectional. The data collected through semi- structured interviews and questionnaire. In this research we used the new futuristic knowledge of   exploratory structural   analysis methods. The data was collected through a semi-structured interviews and questionnaire.   We also used structural analysis to analyze data with the help of Mic Mac   software, and for scenario analysis and its compilation, Scenario Vizard software was used. The research results show, the 6 key strategic factors that are influential on the resilience of the supply chain of Kale Dairy Company are: economic, environmental, technological, social, political and internal organizational. The results of Scenario Wizard also showed 211 scenarios with weak probability of occurrence, 7 plausible scenarios and 2 scenarios with strong probability to occur. Finally, several strategies are also provided.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Supply chain management
  • resilience
  • food industry
  • scenario planning
  • future research

سناریوهای تاب آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله

سید حسام الدین متولی*   [1]

فرهاد نظری زاده **

فرزانه میرشاه ولایتی [2]***

تاریخ دریافت: 15/11/1401

تاریخ پذیرش: 10/02/1402

 

چکیده

اختلال در زنجیره تامین رویدادی است که جریان عادی کالا و خدمات را در مسیر تولید مختل کرده و این موضوع می­تواند عواقب منفی بر عملکرد حوزه­های عملیاتی، مالی و همچنین بازار شرکت ها داشته باشد. مدیریت این ریسک­ها، یعنی تاب­آور کردن زنجیره تأمین، یکی از چالش­های کنونی و آینده  سازمان­ها است. صنعت غذا از جمله صنایعی است که هم به لحاظ گستردگی بازار منطقه‌ای و جهانی، جنبه صادرات و ارزآوری و ایجاد اشتغال دارد و هم به جهت گستره مصرف مواد‌غذایی در داخل به عنوان کالاهای ضروری و نسبتاً ضروری برای تأمین امنیت غذایی مهم و با‌ ارزش تلقی می‌شود. هدف این مطالعه ، شناسایی مهم­ترین عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله (به عنوان یکی از شرکت­های فعال در صنعت غذایی کشور) و کشف سناریوهای پیش­روی شرکت در حوزه تاب­آوری زنجیره تامین است. پژوهش حاضر، از بعد هدف، اکتشافی، از بعد مخاطب کاربردی و ازبعد زمانی مقطعی است.  این پژوهش از روش­های جدید دانش آینده­ پژوهی تحلیلی- اکتشافی استفاده کرده است. داده‌ها، از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و پرسشنامه گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها نیز، از روش تحلیل ساختاری با کمک نرم‌افزار میک مک و برای تحلیل سناریو­ها و تدوین آن­ها از نرم‌افزار سناریوویزاد استفاده شده­است. براساس نتایج بدست‌آمده از پژوهش، 6 عامل کلیدی راهبردی تاثیرگذار بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت لبنی کاله عبارتند از: اقتصادی، زیست محیطی، فناوری، اجتماعی، سیاسی و درون سازمانی  هستند. نتایج حاصل از سناریو ویزارد نیز، 211 سناریو با احتمال وقوع ضعیف، 7 سناریو باور­کردنی و 2 سناریو با احتمال وقوع قوی نشان داد. در نهایت راهبردهایی نیز ارائه شده است.

واژگان کلیدی: مدیریت زنجیره تامین، تاب آوری، صنعت مواد غذایی ، سناریو پردازی،آینده پژوهی

مقدمه

با توجه به اهمیت و پیچیدگی روز افزون مدیریت زنجیره  تامین برای سازمان­ها در محیط­های تجاری پر اختلال امروزی، پیش­بینی و تحقق توانمندی­های تاب­آوری لازم، برای مقابله یا جلوگیری از بروز اختلال در فعالیت­های سازمان، ضروری است.  در واقع، همراه با تغییر سریع در سناریوی تولید جهانی، اهمیت هر گونه مسائل اقتصادی در مدیریت کسب و کار بیشتر می­شود (کاروالیو،[i] باروسو و ماچادو ، 2012) و چالش اصلی پیش­روی مدیران واحدهای صنعتی در تلفیق دو مفهوم تاب­آوری و مدیریت زنجیره تامین است (گومز[ii] و اسپانا، 2020). زنجیره تأمین، شامل شبکه­ای از تأمین­کنندگان، تولید کنندگان، انبارها، مراکز توزیع و رابط آن­ها است که در تهیه، تولید، تحویل و فروش یک محصول به دست مصرف کننده، شرکت می­کنند (پاپاپوستولو[iii]، و کالدلیس، 2011). اختلالات زنجیره تامین، رویدادهای برنامه­ریزی نشده­ای هستند که ممکن است در زنجیره تامین رخ داده و بر جریان عادی مواد و قطعات تاثیر بگذارند (اسونسون[iv]،2001). اگرچه احتمال وقوع این حوادث اندک است اما بروز آن تاثیر قابل ملاحظه­ای بر شرکت­ها می­گذارد (سورینگ[v]،2013). تاب­آوری زنجیره تأمین به عنوان ظرفیت زنجیره تأمین، جهت جذب اختلالات و حفظ عملکرد و ساختار اصلی آن در مواجهه با اختلال تعریف می­شود (پتیت[vi]، فیکسل،2011). در سال­های اخیر، چندین واقعه پرمخاطره رخ داده که توانایی سازمان­ها را جهت  تولید و توزیع محصولات خود، به شدت مختل کرده و باعث آگاهی دو قشر دانشگاهی و صنعتی در مورد لزوم به حداقل رساندن تأثیرات مخرب احتمالی اختلالات با ساختن زنجیره­های تأمین تاب­آورتر شده است(فو[vii] و چین، 2019).

  شرکت کاله، تولید کننده فراورده‌های لبنی است و مرکز آن در آمل، مازندران قرار دارد. کاله با داشتن ۱۶ گروه تولیدی به عنوان بزرگترین تولیدکننده فراورده‌های لبنی و بزرگ‌ترین واحد صادرکننده فراورده‌های لبنی در ایران خوانده شده‌است (دادرس، قربانی، کرباسی و کهسال، 1400). حضور شرکت کاله، هراز،گلا و... به عنوان فعالان در حوزه صنعت محصولات لبنی در شهرستان آمل، باعث به وجود آمدن شرکت­های کوچک بسیار در این حوزه در شهرستان آمل شده است. یکی از معضلات و مشکلات اساسی این شرکت­ها تأمین مواد اولیه و همچنین حفظ یکپارچگی مستمر در خط تولید و چرخه محصولاتشان می­باشند. از این رو، خلق یک روش برای حفظ یکپارچگی در خط تولید، از مسائل بسیار مهم و ضروری در این صنعت شده است(اکبرزاده و صفایی قادیکانی، 1399).

   روش­های مهم آینده پژوهی می­توانند با درک نیروهای پیشران و عدم قطعیت­ها و در قالب روایت­ها و سناریوهای متفاوت از آینده، کمک زیادی برای رفع ابهام تصمیم­گیران سازمان­ها باشد. براساس مطالبی که بیان شد، طراحی و بررسی تاب­آوری زنجیره تامین پایدار با رویکرد سناریوپردازی می­تواند جهت بهبود عملکرد و پیش­بینی آینده سازمان­ها، شرکت­ها و سایر ارگان­ها روشی موثر باشد که آن­ها را از خطرات احتمالی و ریسک­های اجتناب­ناپذیر حفظ کند. در این راستا، آنچه که این پژوهش را با مطالعات پیشین انجام گرفته در حوزه زنجیره تامین متفاوت می­کند استفاده از رویکرد سناریونویسی است.  پژوهش حاضر، از روش­های تحلیل ساختاری و سناریونویسی برای رسیدن به پاسخ سوالات زیر بهره گرفته است:

- عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت لبنی کاله در افق 10 ساله کدامند؟

- سناریوهای پیش روی شرکت لبنی کاله در حوزه تاب­آوری زنجیره تامین چگونه خواهد بود ؟

مبانی نظری

تاب­آوری زنجیره تامین

یک زنجیره تامین به نوبه خود اینگونه تعریف می­شود: زنجیری که عوامل گوناگونی اعم از مصرف کننده و تامین­کننده را از طریق تولید و ارائه خدمات به یکدیگر متصل می­کند به طوری که جریان مواد، پول و اطلاعات را به طور مستمر مدیریت کرده و در نهایت نیازمندی­های بازار کسب و کار را فراهم می­سازد و یا به عبارتی از منبع و تامین­کننده اولیه به مشتری نهایی توسعه می­یابد (گومز[viii] و اسپانا، 2020).

   تاب­آوری زنجیره تامین نیز، عبارت است از قابلیت تطبیق­پذیری یک زنجیره تأمین برای آمادگی نسبت به اختلالات و پاسخگویی به آنها، بهبود و بازگشتی به هنگام و مقرون به صرفه و بنابراین پیشروی به سمت وضعیت عملکرد پس از اختلال که در حالت ایده­آل، وضعیتی بهتر از وضعیت پیش از بروز اختلال است. بنابراین، مفهوم اصلی تاب­آوری به توانایی سیستم در بازگشت به وضعیت ثبات پس از اختلال بر می­گردد.  همچنین، از تاب­آوری به عنوان فصل مشترک مقاومت، انعطاف­پذیری و سازگاری یاد می­شود (ایوانف[ix] ،2018).

زنجیره تامین سناریومحور

سناریوپردازی در زنجیره تامین آنجا اهمیت پیدا می­کند که بدانیم تلاطم­های موجود در زنجیره تامین، همچنین، عدم­آگاهی از آینده زنجیره تامین مخصوصا در صنعت موادغذایی در حال گسترش است (سمیر و همکاران ،2009). تلاطم­هایی همچون اپیدمی  کووید- 19 که در مارس سال 2019 اتفاق افتاد، تأثیراتی بر جنبه­های اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی زندگی گذاشت و باعث ایجاد اختلالات در مقیاس بزرگی در شبکه زنجیره تامین شد (داس[x]، داتا و کومار،2021). در نتیجه، استفاده از سناریوها در زنجیره تامین، برای پیش بینی و برنامه ریزی در چنین موقعیت­هایی از اهمیت زیادی برخوردار است.

مروری بر پیشینه تجربی زنجیره تامین تاب­آور

در این قسمت، محققان ابتدا به بررسی مطالعات داخلی و خارجی انجام گرفته مربوط به حوزه تاب آوری زنجیره تامین صنعت لبنیاتی پرداخته اند و سپس سایر مطالعات انجام گرفته مربوط به حوزه تاب اوری در صنایع مختلف از صنعت برق گرفته تا صنعت نفت و خودروسازی را مورد بررسی و توجه قرار داده اند.

   آقایی افشار و صحرائیان (1400) در مطالعه خود، به مدلسازی ریاضی محصولات لبنی فاسدشدنی پرداختند. در این مطالعه شرکت کاله به عنوان تولید کننده زنجیره تامین در نظر گرفته شده­است. در این پژوهش، با توجه به ادبیات موضوع به مدلسازی و بررسی برخی از ملاحظات جدید در اینگونه مسائل مانند هزینه­های کیفیت (پیشگیری، ارزیابی، شکست) و هزینه زنجیره تامین و عوامل مهم کارایی و اثربخشی پرداخته شده­است.

  گیلانی، صفایی و پایدار (1398) با توجه به شیر خریداری شده از دامداری­های صنعتی و سنتی در صنعت لبنیات، به دنبال اهداف حداکثرسازی سود زنجیره تامین و کمینه­سازی انتشارات ناشی از حمل ونقل محصول بوده­اند.  مورد مطالعه آنها، کارخانه­ای لبنیاتی واقع در شمال ایران بوده و هدف آن­ها تجزیه وتحلیل اثرات قیمتی استفاده از شیر خریداری شده از دامداری­های صنعتی و سنتی بر سود شرکت و همچنین بررسی سیاست­های شرکت تولیدی برای فروش محصولات است.

   نوریان، شهرستانی و عجم زاده (1398) به بررسی تاب­آوری در زنجیره تامین لبنیات میهن پرداختند. نتایج مطالعه آن­ها حاکی از آن است که، ناب بودن، چابک بودن، انعطاف­پذیری و پایداری در زنجیره تامین در عملکرد بازاریابی نقش بسزایی دارند.

   فیروزی، سادات خوراسگانی و عطایی (1393) یک مدل برنامه ریزی خطی تولید جهت بیشینه­سازی ارزش خالص فعلی در صنایع لبنی ارائه نمودند. این تحقیق پس از حل مسئله برنامه­ریزی خطی تولید ترکیبی در 12 دوره برای شرکت پگاه گلپایگان با توجه به منابع موجود در هر دوره و ظرفیت فروش ترکیب بهینه در 12 دوره مشخص گردیده و تحلیل حساسیت نسبت به منابع انجام شد و مشخص گردید که تابع سود نسبت به محدودیت منابع شیر دارای حساسیت بیشتر می­باشد و در برخی دوره­ها نیز افزایش یا کاهش منابع تاثیری بر تابع هدف سود ندارد.

   کوزون و همکاران (2020) مسأله اندازه انباشته اقتصادی با موجودی فاسد شدنی(مثل فراورده­های لبنی) را بررسی کردند که در آن سفارش عقب­افتاده مجاز بود و شخص می­توانست تقاضای یک دوره را (در صورت لزوم) در دوره­های بعد با میزانی جریمه برآورده کند.

   شایخ  و همکاران(2020)  مسأله زنجیره تامین مواد لبنی با سفارش عقب افتاده­ای را در نظر گرفتند که در آن هزینه سفارش عقب افتاده وابسته به سن آن (تعداد دوره های عقب افتادن) بود. یک روش دیگر برای برآورده­کردن تقاضا، زمانی که محصولات به موقع دردسترس نیستند، جانشین سازی آن است. تقاضا در این حالت به عنوان مثال یک محصول با کیفیت پایین می­تواند بوسیله عرضه یک محصول با کیفیت بالا با همان قیمت محصول با کیفیت پایین تامین شود.

   بنشاسته، صاحبی و جبل عاملی در سال 1399 در پژوهش خود به طراحی زنجیره تأمین تاب­آور در صنعت نفت تحت ریسک­های عملیاتی و اختلالی پرداختند. نتایج پژوهش آن­ها نشان می­دهد که استفاده از استراتژی­هایی همچون افزایش ظرفیت پالایشگاه­ها باعث 1 درصد بهبود تابع هدف می­شود.

  آذر، شهبازی، یزدانی و محمودیان در سال 1398 در مطالعه خود، به طراحی مدل ارزیابی تاب­آوری زنجیره تأمین صنعت برق پرداختند. نتایج پژوهش نشان داد که معیارهای مؤثر بر تاب­آوری زنجیره تأمین صنعت برق به دو دسته کلی معیارهای داخلی و خارجی دسته­بندی می­شوند. در دسته معیارهای داخلی سه بعد مهم مسائل فرایندی، انعطاف پذیری و چابکی قرار دارد و در دسته معیارهای خارجی، ابعاد مسائل بازیگران، مسائل اقتصادی و مسائل محیطی مهم و مؤثرند.

   موسوی و قرقانی در سال 1399 در مطالعه خود، به منظور ایجاد تاب­آوری در برابر ابهامات موجود و خطرات ایجاد اختلال در زنجیره تأمین، از یک رویکرد برنامه­نویسی تصادفی-احتمالی ترکیبی برای شبکه زنجیره تأمین بیو اتانول لیگنوسلولز چند خوراکه استفاده کرده­اند.

خوت[xi]  و تیاگراجان در سال (2019)، مطالعه مروری بر ارزیابی نقش مدیریت زنجیره تأمین در بخش خودرو­سازی هند انجام دادند. نتایج آنها نشان داد که، در کشورهایی مانند هند، صنعت خودروسازی به جای قوانین و مقررات دولت، باید تعهد مدیریتی مناسب برای پایداری و تاب­آوری زنجیره تأمین داشته باشد.

    مرادی مسجدبری و ماکویی در سال 1397 در مطالعه خود، بیان کردند که زنجیره تامین با چالش­هایی مانند تغییرات تقاضای بالا، عمر کوتاه محصولات و انتظارات و الزامات مشتریان مواجه شده است؛ سازگاری با این چالش­ها پیچیدگی زنجیره تامین را افزایش داده و باعث بی­ثباتی و غیرقابل پیش بینی شدن آن گشته است.

   جهانی، مقبل باعرض و آذر در سال 1396 در پژوهش خود به طراحی مدلی برای سنجش تاب­آوری زنجیره تامین پرداختند. نتایج اجرای مدل نشان داد که متغیرهای انعطاف پذیری، فرهنگ مدیریت ریسک، همکاری، افزونگی و چابکی به ترتیب بیشترین نقش را در تبیین تغییرات تاب­آوری زنجیره تأمین دارند.

    لیم[xii] و همکاران(2017)، در تحقیق خود، مدیریت زنجیره تامین پایدار را یک عنصر حیاتی در دستیابی به مزیت رقابتی مدیریت کسب و کار و مدیریت دانش را کلید توانمندساز می­دانند. نتایج پژوهش آنها، یادگیری سازمان، به اشتراک گذاری اطلاعات و دانش، ایجاد دانش مشترک، فناوری اطلاعات و ذخیره سازی دانش را بالاترین محرک­ها و قدرت­های وابستگى نشان داده­است.

 با بررسی پیشینه تحقیق، می­توان دریافت که، تاکنون در حوزه تاب­آوری زنجیره­تامین با روش سنایوپردازی تلاش چشمگیری صورت نگرفته است و سناریونویسی برای تاب­آوری زنجیره تامین برای یک افق 10 ساله آن هم برای صنعت لبنیات، یک مفهوم نوپا، همچنین یک ضرورت برای این صنعت می­باشد. باتوجه به این خلاء موجود، پژوهش حاضر، ابتدا به شناسایی عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین صنعت لبنی پرداخته، سپس سناریوهای پیش روی آن­ها را استخراج کرده است.

روش­ تحقیق

روش جمع­آوری داده­ها

گام اول: در این پژوهش، ابتدا، داده­های کیفی مربوط به عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین، با مراجعه به کتب، پایان نامه و مقالات مرتبط ، به روش مرور نظام مند جمع آوری شد. در این مرور تعداد 20 متغیر، از درون متون شناسایی شد.

  گام دوم: در این گام، محققان با انجام مصاحبه با جامعه آماری منتخب، به طور خاص به دنبال شناسایی عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله (به عنوان یکی از شرکت­های فعال در صنعت غذایی کشور)، بودند. مصاحبه، به عنوان یکی از محبوب­ترین روش­های کیفی در علوم اجتماعی، توصیف شده­است (تراورس، 2010). روش انجام مصاحبه، مصاحبه بدون ساختار بوده به عبارتی مصاحبه­شوندگان آزاد بودند که هرآنچه را موثر در تاب­آوری زنجیره تامین در صنایع غذایی و به­خصوص صنعت لبنیات (به عنوان زیرمجموعه مهمی از این صنعت در کشور) و به دنبال آن زنجیره تامین شرکت کاله می­دانند، را بیان کنند.

ابعاد کلیدی زنجیره تامین را بخش بازاریابی ، تولید ،لجستیک ، تحقیق و توسعه ،مالی ، فروش و خرید تشکیل می دهند(کوزما[xiii] و همکاران ،2019). جامعه آماری این پژوهش را متخصصان و مدیران اجرایی صنعت لبنی کاله با مدرک کارشناسی ارشد و دکتری در رشته­های مدیریت صنعتی و مهندسی صنایع، با سابقه بالای 5 سال فعالیت در صنعت لبنیاتی در استان مازندران تشکیل داده­اند. (جدول مشخصات خبرگان در ادامه آورده شده است.) برای انتخاب متخصصان، باتوجه به تحصیلات، جایگاه شغلی در شرکت و سابقه فعالیت آنها، در ابتدا از روش نمونه­گیری هدفمند استفاده شده­ و بعد از مصاحبه با نفر اول، بقیه افراد با روش گلوله برفی انتخاب شدند و دلیل آن، انتخاب گروهی از متخصصان بود که درک عمیق و یا اطلاعات غنی در ارتباط با موضوع مورد بحث داشته باشند(نیومن[xiv] ، 2007) و بتوانند بینش کامل را درارتباط با سوالات تحقیق ارایه دهند (دیورز[xv]  و فرانکل، ۲۰۰۰). در مطالعه حاضر، مدت زمان مصاحبه با هر مصاحبه شونده به طور متوسط 60دقیقه بود و فرایند مصاحبه، تا زمان رسیدن به اشباع نظری درباره موضوع مورد بحث، ادامه یافت. به این معنی که، محقق فرایند مصاحبه را بعد از رسیدن به اشباع نظری پایان داده و در مجموع تعداد جامعه آماری را 8 نفر در این بحث تشکیل داده­اند. این 8 نفر تا انتهای پژوهش ما را همراهی کردند.

  گام سوم: تحلیل داده­های حاصل از مصاحبه:  داده­ها به صورت کلمه به کلمه رونویسی، کدگذاری و با توجه به اهداف تحقیق، مضمون بندی شدند. کدگذاری به عنوان، اختصاص برچسب، به نقل قول­هایی که نشان­دهنده برخی مضامین خاص هستند، تعریف شده­است (چوودوری[xvi]،  2015). کدگذاری در سه مرحله انجام گرفت­: 1) کدگذاری باز: بررسی دقیق داده­ها ،2) کدگذاری محوری: سازماندهی کدهای باز در قالب طبقات بر اساس مضامین ومفاهیم یا ویژگیهای مشابه. 3) کدگذاری انتخابی: شناسائی مضمون های اصلی طرح پژوهشی. (نیومن 1395:455). سه مرحله کدگذاری در مطالعه حاضر انجام گرفته،   متون مصاحبه بررسی شدند و 24 متغیر  اولیه از متن مصاحبه­ها شناسایی شد.  اعتبارسنجی مضامین و کدهای بدست آمده در این بخش توسط 2 نفر از کارشناسان انجام گرفت.

جدول1- مشخصات خبرگان

ردیف

تحصیلات

سمت در صنعت

سابقه کاری

1

دکتری صنایع

مدیر زنجیره تامین شرکت لبنی کاله

15 سال

2

دکتری مدیریت صنعتی

مدیر تولید  شرکت لبنی کاله

11 سال

3

ارشد صنایع

مدیر لجستیک شرکت لبنی کاله

9 سال

4

دکتری مدیریت بازاریابی

مدیر فروش شرکت لبنی کاله

6 سال

5

ارشد  مدیریت کسب و کار

مدیر خرید شرکت لبنی کاله

7 سال

6

دکتری حسابداری

مدیر مالی شرکت لبنی کاله

5 سال

7

ارشد مدیریت بازرگانی گرایش بازاریابی

مدیر بازاریابی  شرکت لبنی کاله

5 سال

8

دکتری مدیریت استراتژیک

مدیر تحقیق و توسعه شرکت های لبنی کاله

8 سال

 

روش تجزیه و تحلیل داده­ها

گام اول: در پژوهش حاضر، برای شناسایی عوامل کلیدی استراتژیک موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله، از روش تحلیل ساختاری استفاده شده­است.  روش تحلیل ساختاری ابزاری قدرتمند و مناسب برای به اشتراک­گذاری دانش و انتقال تجارب بین گروهی از متخصصان است(گلن[xvii] و گوردن، 2003). این روش، به دنبال مشخص­کردن متغیرهای کلیدی(آشکار یا پنهان) با هدف دریافت نظرات مشارکت­کنندگان و ذینفعان در مورد جوانب و رفتارهای پیچیده و غیرقابل پیش­بینی یک سیستم (عمران[xviii]، خورش و صالح ،2014). بوده و داده­ها  با کمک نرم افزار میک مک مورد تجزیه و تحلیل قرار می­گیرند. نرم‌افزار میک مک از جمله بهترین نرم­افزاهایی است که با هدف پیاده­سازی روش تحلیل­ساختاری طراحی شده­است(گوده[xix] ،2006).  در این مرحله، عوامل کلیدی شناسایی شده از مراحل قبل در قالب یک پرسشنامه (ماتریس) اثرات متقابل قرار گرفتند.  نحوه پر کردن پرسشنامه به این صورت بود که، متغیرهای موجود در سطرها بر متغیرهای موجود در ستون­ها تاثیر می­گذاشتند. میزان ارتباط، با اعداد بین 0 تا 3 سنجیده شد.  عدد «0» به منزله « بدون تاثیر»، عدد «1» به منزله «تاثیر ضعیف » و عدد«2» به منزله «تاثیر متوسط » بود که در نهایت عدد «3» به منزله «تاثیر زیاد» بود. در مرحله بعد، پرسشنامه ها وارد نرم افزار میک مک شدند.

   خروجی نرم­افزار میک مک، شامل یک نقشه دو بعدی با محورهای افقی و عمودی بود که به ترتیب نشان­دهنده تأثیرگذاری و تاثیرپذیری بود و هر کدام از متغیرها با توجه میزان تأثیر­گذاری و تأثیر­پذیری در جای خاصی در نمودار قرار گرفتند. (ویلاکورتا[xx]، ویلاکورتا، ماسگوسا، کاستلانوس و لاماتا، 2014 ). متغیرها در نمودار حاصل از میک مک، در پنج دسته قرار گرفتند: 1) ورودی / تأثیرگذار: بیشتر تاثیرگذار و کمتر تاثیرپذیر. 2) متغیرهای دووجهی: همزمان هم تاثیرگذار و هم تاثیرپذیر. 3)تاثیرپذیر / وابسته: بیشتر تاثیرپذیر. 4)متغیرهای مستقل و مستثنی: نه تاثیرگذار و نه تاثیرپذیر 5)تنظیمی: این متغیرها به دلیل موقعیتی که در مناطق مرزی هر یک از چهار منطقه دارند، امکان پیوستن به سایر متغیرها را داشتند(نعمت پور و فرجی، 2019).

  گام دوم: در مرحله بعد، برای شناسایی آینده­های ممکن و محتمل بر آینده 10 ساله زنجیره­تامین شرکت کاله، از روش سناریونویسی مبتنی بر الگوریتم تحلیل متوازن تاثیر متقابل[xxi]، استفاده شد. در سال­های اخیر، به دلیل پیچیدگی و عدم­قطعیت زیاد، به­ویژه در محیط­های تجاری، استفاده از سناریو افزایش­یافته است(سعیدپور و بهبودی، 1396). از نرم افزار سناریوویزارد برای روش تحلیل متوازن تأثیر متقابل استفاده شد. این روش تحلیل در سناریونویسی، مبنای ساختار سناریوهای کیفی را بر مبنای شبکه­های تأثیر کیفی تسهیل می­کند، به عبارتی، براساس دانش کیفی موجود درباره روابطی با تأثیر دوطرفه برای عناصراصلی یک سیستم است.

یافته­ها

گام اول: شناسایی متغیرهای اولیه موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین

در این مرحله، عوامل اولیه بدست آمده از طریق مرور نظام مند و مصاحبه، با یکدیگر ادغام شدند و در مجموع تعداد44 متغیر یا همان عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت لبنی کاله در افق 10 ساله، شناسایی شد. در جدول2 دسته بندی عوامل اولیه طبق مدل پستل آورده شده­است. در این مرحله از روش دلفی به منظور تایید اعتبار محتوایی و همچنین رسیدن به اجماع نظری برای نهایی کردن لیست عوامل کلیدی موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین استفاده شد. و تحلیـل در اختیار خبرگان قرار گرفت و این عمل تا رسیدن به اجماع نظری ادامه پیدا کرد(آگل[xxii] و همکاران، 2015).

   قابل ذکر است که، روش دلفی از جمله روش­های مورد استفاده در آینده­پژوهی بوده و در موسسه رند در سال 1950 برای ایجاد یک توافق گروهی در بین متخصصان این موسسه و برای آینده پژوهی در حوزه­های  نظامی و سیاسی مورد استفاده قرار ­گرفته است(اوکلی[xxiii] و پولاسکی، 2004 ). خبرگان دعوت شده در این مطالعه، براساس تخصص و تجربه­شان در موضوع مورد بحث، میزان توانایی و تمایل آن­ها به مشارکت و زمان کافی برای مشارکت دعوت شدند(رادستاد[xxiv]  و همکاران، 2013). ارسال پرسشنامه­های دلفی به صورت حضوری و آنلاین  صورت گرفته و از بین افراد دعوت شده برای شرکت در این پنل، 8 نفر شرکت کردند. این درحالی است که، حداقل تعداد متخصصانی که برای اندازه مناسب یک پانل پیشنهاد شده­اند، هفت نفر می­باشد(سورانی[xxv] ، 2015).

 

جدول2:  دسته بندی عوامل اولیه شناسایی شده بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله طبق مدل PESTEL

منابع

عوامل اولیه

تم

(ثقفی و همکاران،2019 )، (خدابخش ،1397)

تحریم، نگاه سرمایه گذار خارجی به ایران،  تراکنش­های مالی و بین المللی، مشکل صادرات،ثبات سیاسی،ثبات در ارائه خدمات الکترونیکی، سلامت فضای دولت، توان مالی بخش خصوصی،وضعیت بورس،ارز ، سکه و... تامین منابع مالی کارآمد

سیاسی

(ثقفی و همکاران ،2019 )، (آتزوری ، 2015)

نرخ تورم، قدرت خرید سرانه، وضعیت مالیات عمومی و معافیت­های مالیاتی،نرخ اشتغال کم در کشور، بازار هدف داخل یا صادرات، حمایت از صادرات، عدم شفافیت مالی

اقتصادی

(قیصری و همکاران ،1395 )، (حسینی، ایوانو و دولوگی ،2019)

دیجیتال سازی، نوآوری در مبادلات مالی در تولید، مدیریت موجودی، سرعت کم اینترنت و توسعه غیر همگن زیر ساخت­ها، امکان نوآوری در زمینه فروش کالا، نبود نرم افزار جامع، پایگاه داده و سواد اطلاعاتی جامعه

فناوری

 مصاحبه

ظروف چند بار مصرف، ظروف با کیفیت،استفاده از زنجیره تامین حلقه بسته در کالاهای فروخته شده،رعایت استانداردهای زیست محیطی شمال کشور ،کاهش ضایعات خط تولید ،توجه به نیازهای بومی کشور

زیست محیطی

(کاظم و همکاران ،2018 )؛ (یوسف زاده شهری و مختاریان دیویی ،1396)؛ (حسینی ،2019 )

نیروی انسانی کارآمد،کیفیت زندگی متخصصان زنجیره تامین، دانش و مهارت فنی مهندسان، سواد اطلاعاتی، نگرش به توانمندی تولید داخل ، فرهنگ خرید مردم

اجتماعی

مصاحبه

پشتیبانی کالا و مواد، لجستیک در فروش و عرضه، انبارگردانی­های مناسب، ارتباط بخش­های تولید ،کنترل کیفیت و فنی با یکدیگر،حمل و نقل کالا و خدمات، ارتباط مناسب بین پرسنل و کارمندان، وقوع سبک­های مدیریتی مناسب سازمان

درون

سازمانی

 

  در ادامه با پرسشنامه دور اول دلفی ابتدا از حیث اعتبار درونی یا CVR  با نظر خبرگان مورد ارزیابی قرار گرفت و مقدار CVR  در حومه گویه ها بین 0.80% تا 1 بدست آمد و اعتبار محتوایی آن تایید شد. سپس برای تعیین عوامل کلیدی، پرسشنامه بین 8 نفر از خبرگان توزیع و نتایج جمع ­آوری گردید. از خبرگان درخواست شد که با توجه به سوالات بر حسب طیف لیکرت میزان موافقت یا مخالفت خود را در یک بازه 5تایی از «کاملا موافق» تا «کاملا مخالف » بیان دارند. همچنین در صورت مشاهده هم­پوشانی معیارها موضوع را با حذف معیار نامناسب اعلام دارند.  در مجموع 8 پرسشنامه پر شد که ما برای بدست آوردن توزیع نرمال بودن داده­ها از آزمون کولموگروف – اسمیرنوف (K-Sاستفاده کردیم:   در این مرحله، مقدار P-VALUE  در همه گویه­ها کمتر از 0.05 بود که نشان­دهنده  رد فرض صفر و تایید فرض یک بود. در نتیجه معلوم شد که داده­های این پرسشنامه دارای توزیع نرمال نیست. لذا از آزمون فریدمن (ناپارامتریک)، جهت رتبه­بندی استفاده شد. برای تعیین شاخص اجماع  از «دبلیو کندال » استفاده کردیم. رتبه­بندی عوامل مشخص به صورت یکسان در این شاخص دیده شد. دبلیو کندال عددی ما بین صفر و یک بود که عدد صفر به معنی نظرات کاملا غیرمشابه و یک به معنی نظرات کاملا مشابه خواهد بود(اوکلی  و پولاسکی، 2004 ). با­­توجه به اینکه تفاوت در این دو دور کمتر از 0.005 بود به پایان کار دلفی رسیدیم. در نتیجه، در این مرحله تعداد 14 عامل اولیه کلیدی یا موثر در پرسشنامه تایید شد.

جدول3: نتایج آزمون فریدمن

ردیف

عوامل تاثیرگذار

N

Mean / دور اول

W=0.875

p-value :0

Mean/دور دوم

W=0.879

p-value:0

1

تحریم

18

4.85

4.87

2

نرخ تورم

18

4.74

4.78

3

قدرت خرید سرانه

18

4.75

4.76

4

نرخ اشتغال کم در کشور

18

4.74

4.74

5

بازار هدف داخل یا صادرات

18

4.75

4.75

6

حمایت از  صادرات

18

4.85

4.85

7

دیجیتال­سازی

18

4.85

4.87

8

نبود نرم افزار جامع

18

4.74

4.74

9

کاهش ضایعات

18

4.75

4.75

10

رعایت استانداردهای زیست محیطی

18

4.85

4.87

11

کیفیت زندگی متخصصان

18

4.74

4.74

12

نیروی انسانی کارآمد

18

4.75

4.79

13

دانش و مهارت فنی مهندسان

18

4.79

4.79

14

نگرش به توانمندی تولید داخل

18

4.75

4.75

گام دوم: شناسایی متغیرهای کلیدی موثر با روش تحلیل ساختاری

در مرحله قبل و با کمک روش دلفی، تعداد 14 عامل اولیه موثر بر زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله بدست آمد. در این مرحله، از نرم‌افزار میک مک جهت شناسایی عوامل کلیدی استراتژیک، استفاده شد. تفکر اصلی حاکم بر این مدل تفکر سیستمی بود. از این رو عوامل اولیه مؤثر در سطر و ستون­های ماتریسی (پرسشنامه اثرات متقابل) با ابعاد (14*14) قرار داده و سپس برای ارزیابی تأثیر هر عامل بر عامل دیگر پانل خبرگان تشکیل شد. در این پانل، کارشناسان به ترتیب میزان تأثیرگذاری هر عامل در سطر را بر عامل در ستون، بر اساس طیف صفر تا سه (صفر = بی تأثیر؛ 1 = تأثیر گذاری کم؛ ۲ = تأثیر­گذاری متوسط و ۳ = تأثیرگذاری زیاد) ارزش­گذاری کردند. در واقع آن­ها با این ارزش­گذاری مشخص کردند که هر عامل در یک افق 10 ساله در آینده به چه اندازه می­تواند بر عوامل دیگر بر زنجیره تامین شرکت کاله تأثیرگذار باشد. سپس با جمع­بندی ارزش­گذاری ماتریس که مشخصات کلی آن در جدول شماره 4 قابل مشاهده­است، داده‌ها ابتدا وارد نرم‌افزار میک مک شد. سپس با توجه به نتایج خروجی از این نرم‌افزار به تحلیل نتایج پرداخته شد.

    این ماتریس با 4 بار چرخش از مطلوبیت 100% برخوردار گردیده که نشان­دهنده روایی بالای پاسخ­های آن است. درجه  پرشدگی ماتریس  041/77%  است که نشان می­دهد در بیش از 70 درصد موارد ، عوامل برهمدیگر تأثیر داشته­اند. از مجموع 151رابطه ممکن، 45 رابطه بدون تأثیر(صفر)، 82 رابطه ضعیف(یک)، 47 رابطه متوسط(دو)، 22 رابطه دارای تأثیر زیاد (سه) است.

جدول4: تحلیل اولیه داده های ماتریس و تاثیرات متقابل

مقدار

مشخصات

مقدار

مشخصات

ابعاد ماتریس

14

تعداد دو

47

تعداد تکرار

4

تعداد سه

22

تعداد صفر

45

تعداد P

0

تعداد یک

82

مجموع

151

تعداد دو

47

درجه پر شدگی

041/77%

تحلیل خروجی مدل میک مک

براساس نمودار بدست­­آمده از میک مک(شکل 1)، 7 عامل کلیدی استراتژیک موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله شناسایی شد. در پژوهش حاضر، متغیرها براساس نحوه قرارگیری در نمودار به دست آمده از تحلیل میک مک، به قرار زیر هستند:

جدول5:گونه شناسی و طبقه بندی متغیرها

نوع متغیر

عناوین متغیرها

دووجهی یا کلیدی­استراتژیک

نگرش به توانمندی تولید داخل؛  بازار هدف داخل یا صادرات؛ حمایت از صادرات،؛  دانش و مهارت فنی مهندسان؛ نیروی انسانی کار آمد؛ کیفیت زندگی متخصصان زنجیره تامیندیجیتالی­سازی

تاثیرگذار

تحریم ها

مستقل

نرخ تورم ؛ رعایت استانداردهای زیست محیطی ؛ کاهش ضایعات؛  نبود نرم افزار جامع

وابسته

نرخ اشتغال کم در کشور ؛ قدرت خرید سرانه

 

 

شکل1: نقشه پراکندگی متغیرهای کلیدی مؤثر بر زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله  براساس تأثیرگذاری-تأثیرپذیری مستقیم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل2: نقشه تاثیرات مستقیم بین نیروهای کلیدی تاثیرگذار(تاثیرات بسیارقوی)

 

گام سوم: سناریونویسی بر پایه تحلیل متوازن تاثیر متقابل

در این مرحله، به منظور شناسایی آینده‌های ممکن، مطلوب و محتمل، وضعیت‌های مختلفی متصور شد و در مجموع 26 وضعیت مختلف برای 7 عامل کلیدی شناسایی شده از مرحله میک مک، با کمک خبرگان نگارش شد. (جدول 6). به دنبال آن، ماتریس عدم قطعیت با ابعاد 26*26 ساخته شد. این ماتریس در اختیار پانل خبرگان قرار گرفت و از آن­ها خواسته شد تا با پاسخگویی به این سوال" اگر هر یک از وضعیت­های 26 گانه اتفاق بیفتد چه تأثیری بر وقوع و یا عدم وقوع سایر وضعیت­ها خواهد داشت؟»" به تکمیل این ماتریس، با درج ارقامی بین 3+ تا 3- (3+: تواتمندساز شدید، 2+: توانمندساز، 1+: توانمندساز ضعیف؛ 0: بدون تاثیر؛ 1-: محدودیت ساز ضعیف، 2-: محدودیت ساز، 3-: محدودیت ساز شدید) میزان تأثیرگذاری هر کدام از وضعیت­ها را بر سیستم مشخص کنند. داده­های بدست آمده، در مرحله بعد، وارد نرم­افزار سناریوویزارد شد.

جدول6:  وضعیت‌های احتمالی آینده متغیرهای کلیدی تأثیرگذار

ردیف

سناریوهای ممکن

1

A1: اشتراک گذاری دانش و افزایش توان تولید با شرکت­های محصول مشترک

A2: کار جزیره­ای و رشد با سرعت کم

A3: عدم اشتراک دانش و مدیریت منابع نادرست و عدم همکاری با شرکت های محصول مشترک

A4: شرکت­های رانتی و خانوادگی که نیروی متخصص در آن جایگاهی ندارد

2

B1: بومی­سازی تکنولوژی روز و افزایش شانس صادرات و جلوگیری از واردات بی رویه و ثبتیت نرخ ارز

B2: حضور در ایونت­ها و ارتباط با صادر کنندگان برای بدست گرفتن بخشی از صادرات

B3: تمرکز بر روی بازار منطقه­ای و امکان کاهش فروش بر اساس تحولات بازار

B4: عدم بومی­سازی تکنولوژی و عدم ارتباط با صادر کنندگان و تولید یکسان بدون نگاه به تحولات بازار

3

C1: مشوق­های تسهیل صادرات و امکان استفاده از سوبسیدهای دولتی و برطرف شدن موانع تولید

C2: مشوق­های تسهیل صادرات و امکان استفاده از سوبسید های دولتی

C3: نقش میانجی دولت در بحث صادرات و امکان صادرات در صورت وجود کالای با مزیت رقابتی

C4: عدم همکاری دولت با تولید کنندگان و حذف یارانه ها و مشوق ها

C5: بسته شدن کانال های مالی بین الملل علارغم داشتن کالای با مزیت رقابتی و عدم همکاری دولت با تولید کنندگان

4

D1: حقوق و مزایای مکفی ،پرداخت اکورد و رکورد ،تامین اجتماعی و درمانی مناسب و سیستم ارتقا شغلی کارآمد و امنیت شغلی

D2: حقوق و مزایای نسبتا مناسب وبیمه تامین اجتماعی  پرداخت پاداش و آکورد و رکورد

D3: حقوق و مزایای طبق قانون و بیمه تامین اجتماعی

D4: عدم پرداخت به موقع حقوق و دستمزد و نبود بیمه با چتر حمایتی مناسب

5

E1: ماموریت­های آموزشی در کشورهای پیشرو صنعت و اعطای تسهیلات ویژه

E2: حفظ روند فعلی

E3: فضای بسته برای گردش اطلاعات و عدم اعطای تسهیلات و ماموریت های آموزشی

6

F1: تسهیل شرایط کار،تعطیلات سالانه و دوره ای ،ایجاد شرایط رفاهی و بالابردن ایمنی کار و اجرای 5 اس

F2: حفظ روند فعلی

F3: عدم تسهیل شرایط کار ،نبود ایمنی کار و بییمه سختی کار نامناسب

7

H1: اینترنت آزاد ،نرم افزار جامع ،حضور در شبکه بازار های جهانی و حذف واسطه از طریق ارتباط مستقیم

H2: عدم دسترسی به نرم افزار جامع و قطعی اینترنت بین الملل و حضور کمرنگ در شبکه بازار جهانی

H3: اینترنت ملی و قطع کامل لرتباط با بازارهای جهانی و وجود گسترده و چند دست واسطه ها

گام چهارم: استخراج سناریوهای با سازگاری بالا با کمک نرم افزار

در مطالعه حاضر، تعداد 8640حالت ترکیبی ممکن(3*3*3*4*5*4*4) از نرم­افزار سناریوویزارد استخراج شد. ماهیت نرم‌افزار سناریوویزارد، کاهش ابعاد احتمالی وقوع سناریوها از میان میلیون ها سناریو به چند سناریو محدود با احتمال وقوع بالا است. نرم‌افزار سناریوویزارد هیچ اصرار و تأکیدی بر وجود سناریوها از طیف­های مختلف ندارد و تنها براساس روابط مثبت و منفی تأثیرگذار نسبت به برخی سناریوها اقدام می­کند. به­عبارتی­دیگر این امکان که در پروژه­ای تمام سناریوها طیف وسیعی از وضعیت‌های مطلوب باشد، وجود دارد و ممکن است هیچ سناریوی بحرانی برای پروژه پیش بینی نشود و برعکس آن هم، صادق می­باشد. در این تحقیق،  211سناریو با احتمال وقوع ضعیف و 7 سناریو باورکردنی و با احتمال وقوع قوی شناسایی شدند. شکل (4) در پیوست تابلوی سناریوهای منتخب را نشان می­دهد.

 

شکل4: تابلوی سناریوهای منتخب

گام پنجم: دسته­بندی سناریوهای با سازگاری بالا

از مجموع 49 وضعیت حاکم بر صفحه سناریو تعداد 14 حالت و 57/28% در حالت خوشبینانه، تعداد 6 حالت و 24/12%درصد در حالت شگفت انگیز و  تعداد 10 حالت و 41/20% در حالت بینابینی و ادامه شرایط فعلی و در نهایت تعداد 5 حالت و 2/10% در حالت فاجعه قرار دارند. در مجموع 81/40% در حالت مطلوب، 77/38% در حالت نامطلوب و 41/20% هم در حالت بینابینی یا ادامه شرایط فعلی قرار دارند. در نتیجه، این وضعیت نشان می­دهد که بیش از 40 درصد از حالت های موجود در صفحه سناریو در حالت مطلوب قرار دارند و بعد از آن حالت نامطلوب و در نهایت حالت بینابینی، کمترین میزان را به خود اختصاص داده است. می­توان گفت که تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله، حالت مطلوب با اختلاف کمی از حالت نامطلوب و بحرانی قرار خواهد گرفت. مشخصات سناریوهای بدست آمده در جدول 7 آورده شده است.

جدول7: مشخصات سناریوها

سناریو

اثرات کل

وزن حجمی

مقدار سازگاری

اول

66

1461

4

دوم

13

1607

2-

سوم

3-

1239

2-

چهارم

1

1128

2-

پنجم

6-

849

2-

ششم

9-

979

2-

هفتم

68

1376

4

 

 در مجموع 7 سناریوی با سازگاری بالا با توجه به درجه مطلوبیت آن­ها به 4گروه تقسیم شدند که هریک از گروه­ها شامل چند سناریو با ویژگی‌های تقریبا مشترک با تفاوت کم در یک یا چند حالت از میان 7 عامل کلیدی هستند، این گروه­ها عبارتند از:

    گروه اول: سناریوی اول: این سناریو را می­توان سناریو خوش‌بینانه و مطلوب نامید؛ بدین علت که تمام مولفه­ها در آن در بهترین و ایده­آل­ترین حالت خودشان قرار دارند. در نتیجه، دستیابی به بهترین وضعیت در  تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله دیده می­شود. مشخصات سناریوی اول (مطلوب) و سناریوی هفتم(بحرانی) در جدول شماره 8 آورده شده است.

   گروه دوم: سناریوهای دوم تا چهارم در این گروه قرار دارند. این گروه از سناریو را می­توان سناریوهایی با حالتی بینابینی و تقریبا مطلوب نامید؛ بدین علت که در بین حالات بحرانی و فاجعه، حالت­های خوشبینانه و شگفت­انگیز نیز دیده می­شود. در نتیجه، حفظ وضع موجود و روند تغییرات کند و تدریجی عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله دیده می­شود.

در گروه دوم، سناریوی شماره 3 از وضعیت بهتری نسبت به سایر هم­گروهی­های خود قرار دارد. به این دلیل که دو عامل کلیدی «حمایت از صادرات» ، «کیفیت زندگی متخصصان زنجیره تامین» در حالتی خوشبینانه و عامل کلیدی «بازار هدف داخل یا صادرات » در حالتی شگفت­انگیز و ایده­آل قرار دارد. بومی­سازی تکنولوژی روز و افزایش شانس صادرات و جلوگیری از واردات بی رویه و ثبیت نرخ ارز، حالت شگفت­انگیز برای عامل کلیدی «بازار هدف داحل یا صادرات» می­باشد. وجود مشوق­های تسهیل صادرات و امکان استفاده از سوبسیدهای دولتی، حالت خوشبینانه برای عامل کلیدی «حمایت از صادرات» و  وجود حقوق و مزایای نسبتا مناسب وبیمه تامین اجتماعی، پرداخت پاداش و آکورد و رکورد، خوشبینانه­ترین حالت برای عامل کلیدی «کیفیت زندگی متخصصان» است.

در این سناریو دو عامل « نگرش به توانمندی تولید داخل»و «نیروی انسانی کارآمد» در حالتی بحرانی و نامطلوب قرار دارند. حالت بحرانی برای عامل کلیدی « نگرش به توانمندی تولید داخل» یعنی عدم اشتراک دانش و مدیریت منابع نادرست و عدم همکاری با شرکت­های محصول مشترک و برای عامل « نیروی انسانی کارآمد»، یعنی عدم تسهیل شرایط کار، نبود ایمنی کار و بیمه سختی کار نامناسب. دو عامل کلیدی « دانش و مهارت فنی مهندسان» و « دیجیتال­سازی» در حالتی بینابینی قرار دارند. ادامه روند فعلی در مورد دانش و مهارت فنی مهندسان و  عدم دسترسی به نرم­افزار جامع و قطعی اینترنت بین­الملل و حضور کمرنگ در شبکه بازار جهانی  در مورد عامل دیجیتال­سازی، حالت بینابینی برای این دو عامل، محسوب می­شوند.

در سناریوی شماره دوم در این گروه، دو عامل  «بازار هدف داخل یا صادرات » و «حمایت از صادرات» در حالت بحرانی قرار دارند.  تمرکز بر روی بازار منطقه­ای و امکان کاهش فروش براساس تحولات بازار حالت بحرانی برای بازار هدف داخل و عدم همکاری دولت با تولید کنندگان و حذف یارانه­ها و مشوق­ها حالت بحرانی برای عامل کلیدی حمایت از صادرات می­باشد.  همچنین در این سناریو، سه عامل «کیفیت زندگی متخصصان زنجیره تامین » و «دانش و مهارت فنی مهندسان» و  «دیجیتال­سازی » در حالتی خوشبینانه و دو عامل « نگرش به توانمندی تولید داخل » و « نیروی انسانی کارآمد » در حالتی بینابینی قرار دارند. شباهت سناریوی شماره دو و سناریو شماره سه، در عامل « کیفیت زندگی متخصصان زنجیره تامین » است که در هردو سناریو در حالت خوشبینانه قرار دارد. حقوق و مزایای مکفی، پرداخت اکورد و رکورد، تامین اجتماعی و درمانی مناسب و سیستم ارتقاء شغلی کارآمد  و امنیت شغلی حالتی خوشبینانه برای این عامل کلیدی، ماموریت­های آموزشی در کشورهای پیشرو صنعت و اعطای تسهیلات ویژه حالت خوشبینانه برای عامل دانش و مهارت فنی مهندسان و اینترنت آزاد، نرم­افزار جامع، حضور در شبکه بازارهای جهانی و حذف واسطه از طریق ارتباط مستقیم، حالتی خوشبینانه برای عامل کلیدی دیجیتالی­سازی محسوب می­شود. در مورد نگرش به توانمندی تولید داخل، حالتی بینابینی یعنی کار جزیره­ای و رشد با سرعت کم، برای عامل کلیدی نیروی انسانی کارآمد، حالت بینابینی یعنی ادامه روند فعلی.

در سناریوی شماره چهار در این گروه، دو عامل « بازار هدف داخل یا صادرات » و « حمایت از صادرات » در حالت شگفت­انگیز قرار دارند. وجود مشوق­های تسهیل صادرات و امکان استفاده از سوبسیدهای دولتی و برطرف شدن موانع تولید، خوشبینانه­ترین یا ایده­آل­ترین حالت برای عامل کلیدی «حمایت ازصادرات» است. دراین سناریو، عامل کلیدی « نگرش به توانمندی تولید داخل » در بدترین و بحرانی­ترین حالت خود یعنی وجود شرکت­های رانتی و خانوادگی که نیروی متخصص در آن جایگاهی ندارد، قرار دارد. اشتراک این سناریو با سناریو شماره سه، دو عامل کلیدی «دانش و مهارت فنی مهندسان » « دیجیتالی­سازی» است که در هردو سناریو در حالت بینابنی قرار دارند. کیفیت زندگی متخصصان زنجیره تامین نیز در این سناریو در حالت بینابینی قرار دارد.

گروه سوم: سناریوی پنجم و ششم با اختلاف در این دسته قرار می­گیرند. سه عامل «دانش و مهارت فنی مهندسان»،  «نیروی انسانی کارآمد »، «دیجیتال­سازی»  هر دو سناریو در حالتی بحرانی قرار دارند. دو عامل «نگرش به توانمندی تولید داخل»،  «بازار هدف داخل یا صادرات» در سناریوهای پنجم و ششم در حالت خوشبینانه قرار دارند. حالت خوشبینانه برای عامل کلیدی « نگرش به توانمندی تولید داخل» یعنی حالتی که در آن، اشتراک­گذاری دانش و افزایش توان تولید با شرکت­های محصول مشترک وجود داشته باشد. در مورد عامل کلیدی « بازار هدف داخل یا صادرات» حالت خوشبینانه یعنی حضور در رویداد ها و ارتباط با صادرکنندگان برای بدست گرفتن بخشی از صادرات. تنها تفاوت سناریوی شماره پنجم و ششم در مولفه یا عامل کلیدی« کیفیت زندگی متخصصان زنجیره تامین» می­باشد. این عامل در سناریوی پنجم در حالتی خوشبینانه قرار دارد درصورتی که همین عامل کلیدی در سناریوی ششم در  حالتی بینابینی یعنی وجود حقوق و مزایا  طبق قانون و بیمه تامین اجتماعی (ادامه همین روند کنونی) قرار دارد.

   گروه چهارم: در این گروه تنها سناریوی شماره 7 قرار دارد. این گروه از سناریو را می­توان سناریوی بسیار نامطلوب و بحرانی نامید. بدین علت که مولفه­ها در بدترین شرایط خودشان قرار دارند. با توجه به این سناریو، بحرانی­ترین شرایط ممکن در  تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله اتفاق خواهد افتاد.

جدول8: مشخصات سناریوهای اول و هفتم به ترتیب مطلوب و بحرانی

عامل کلیدی

حالت مطلوب(سناریوی اول)

حالت نامطلوب و بحرانی(سناریو هفتم)

نگرش به توانمندی تولید داخل

اشتراک گذاری دانش و افزایش توان تولید با شرکت های محصول مشترک

شرکت های رانتی و خانوادگی که نیروی متخصص در آن جایگاهی ندارد

بازار هدف داخل یا صادرات

بومی سازی تکنولوژی روز و افزایش شانس صادرات و جلوگیری از واردات بی رویه و ثبتیت نرخ ارز

عدم بومی سازی تکنولوژی و عدم ارتباط با صادر کنندگان و تولید یکسان بدون نگاه به تحولات بازار

حمایت از صادرات

مشوق های تسهیل صادرات و امکان استفاده از سوبسید های دولتی و برطرف شدن موانع تولید

بسته شدن کانال های مالی بین الملل علارغم داشتن کالای با مزیت رقابتی و عدم همکاری دولت با تولید کنندگان

کیفیت زندگی متخصصان زنجیره تامین

حقوق و مزایای مکفی ،پرداخت اکورد و رکورد ،تامین اجتماعی و درمانی مناسب و سیستم ارتقا شغلی کارآمد  و امنیت شغلی

عدم پرداخت به موقع حقوق و دستمزد و نبود بیمه با چتر حمایتی مناسب

دانش و مهارت فنی مهندسان

ماموریت های آموزشی در کشورهای پیشرو صنعت و اعطای تسهیلات ویژه

فضای بسته برای گردش اطلاعات و عدم اعطای تسهیلات و ماموریت های آموزشی

نیروی انسانی کارآمد

 

تسهیل شرایط کار ،تعطیلات سالانه و دوره ای ،ایجاد شرایط رفاهی و بالابردن ایمنی کار و اجرای  5 اس

عدم تسهیل شرایط کار ،نبود ایمنی کار و بییمه سختی کار نامناسب

دیجیتال سازی

 

اینترنت آزاد ،نرم افزار جامع، حضور در شبکه  بازار های جهانی و حذف واسطه از طریق ارتباط مستقیم

اینترنت ملی و قطع کامل لرتباط با بازارهای جهانی و وجود گسترده و چند دست واسطه ها

 

بحث و نتیجه گیری

در هر سازمانی مثل یک سازمان تولیدکننده، زنجیره تامین تمام کارکردهای درگیر در دریافت تحویل محصول مورد درخواست مشتری را شامل می­شود. این کارکردها شامل توسعه محصول جدید، بازاریابی، عملیات، توزیع، تامین مالی و خدمت به مشتری است  و در عین حال محدود به این موارد هم نیست. (چوپرا  و مندل ،2007). تاب­آوری زنجیره تامین به این معنی است که، یک زنجیره تامین، قادر باشد شرایط خود را بعد از وقوع اختلال، بهبود بخشد (پنروموف  و هالکومب ،2009). در این راستا، هدف پژوهش حاضر، شناخت میزان تاب­آوری  زنجیره تامین شرکت لبنی کاله طی افق 10 ساله با روش سناریوپردازی بر پایه تحلیل متوازن تاثیرات متقابل (CIB) بوده است. سناریونویسی به دلیل آنکه قادر است، طیف وسیعی از آینده­های قابل تحقق یا مطلوب را در کنار هم قرار دهد (کرایبیچ[xxvi]، اورتل و ولک،2012)، یکی از روش­های محبوب در آینده پژوهی به حساب می­آید.

   در این پژوهش، محققان، ابتدا به مطالعه پژوهش­های انجام گرفته در حوزه زنجیره تامین در طی سال­های اخیر پرداختند که هدف، شناسایی عوامل موثر بر تاب­آوری زنجیره تامین بوده است. همچنین با جمع­بندی این مطالعات، محققان دریافتند که، تاکنون در حوزه تاب­آوری زنجیره تامین با روش سنایوپردازی تلاش چشمگیری صورت نگرفته است. طراحی و بررسی تاب­آوری زنجیره تامین پایدار با رویکرد سناریوپردازی می­تواند جهت بهبود عملکرد و پیش بینی آینده سازمان­ها، شرکت­ها و سایر ارگان­ها روشی موثر باشد، که آن­ها را از خطرات احتمالی و ریسک­های اجتناب ناپذیر حفظ کند. در این مرحله و با انجام مطالعات کتابخانه­ای، تعداد 44 متغیر شناسایی شد که این متغیرها در 6 دسته­بندی سیاسی، اقتصادی، فناوری، زیست­محیطی، اجتماعی، درون­سازمانی قرار گرفتند. در گام بعدی برای نهایی کردن لیست عوامل اولیه تاثیرگذار بر تاب­آوری زنجیره تامین صنعت لبنیات(شرکت کاله)، از روش دلفی استفاده شد و تعداد  متغیرها به 14 متغیر تقلیل یافت. این عوامل به 26 وضعیت احتمالی انجامید. بعد از تحلیل وضعیت­های احتمالی، 211سناریو با احتمال وقوع ضعیف، 7 سناریو باورکردنی و با احتمال وقوع قوی شناسایی شدند. 7 سناریوی با سازگاری بالا با توجه به درجه مطلوبیت آن­ها به 4گروه تقسیم شدند که هریک از گروه­ها شامل چند سناریو با ویژگی‌های تقریبا مشترک با تفاوت کم در یک یا چند حالت از میان 7 عامل کلیدی هستند. این 4 گروه عبارتند از: گروه اول: سناریوهای خوشبینانه و مطلوب، گروه دوم و گروه سوم: سناریوهای بینابینی و در آستانه بحران و در نهایت گروه چهارم: سناریوی بحرانی و بسیار نامطلوب.  بنابراین با توجه به این چهارگروه سناریو می­توان گفت که، تاب­آوری زنجیره تامین شرکت کاله در افق 10 ساله، در حالت مطلوب با اختلاف کمی از حالت نامطلوب و بحرانی قرار خواهد گرفت. سناریوهای احتمالی پیش روی، امید به شرایط مطلوب را نشان می­دهد اما از طرف دیگر احتمال وقوع شرایط نامطلوب و بحرانی نیز وجود دارد. به طور کلی برای سناریوهای با وضعیت مطلوب مثل سناریوی شماره یک که در آن همه عوامل در وضعیت مطلوب و شگفت انگیز قرار دارند، استراتژی تداوم شرایط مطلوب موجود، بهبود مستمر و منحرف نشدن از این مسیر، پیشنهاد می­شود. اما با توجه به سناریوهای بدست آمده،  بیشترین حالت نامطلوب، بحرانی و  بینابینی مربوط به  عوامل " دانش و مهارت فنی مهندسان"، " دیجیتالی­سازی" و به­خصوص برای متغیر " نیروی انسانی کارآمد" می­باشد، که در ادامه به منظور مدیریت سناریوها و رسیدن به سناریوهای مطلوب و همچنین جهت پیشگیری از آینده‌های نامطلوب، به خصوص برای این سه دسته متغیر، استراتژی‌هایی ارائه شده است. پژوهش حاضر به عنوان راهنمایی برای مدیران شرکت لبنی کاله برای انجام برنامه­ریزی­های بلندمدت در حوزه تاب­آوری زنجیره تامین این شرکت، صورت گرفته است.

  • اعتماد به توانایی متخصصان ایرانی و فراهم کردن زمینه­ای برای اشتراک­گذاری دانش و همچنین افزایش توان تولید با مشارکت شرکت­های محصول مشترک ..
  • ایجاد شرایط مناسب کاری، رفاهی برای پرسنل کوشا و باتجربه سازمان و برقراری امنیت شغلی و افزایش ایجاد انگیزه و بهره­وری نیروی انسانی
  • برنامه­ریزی برای اعطای فرصت مطالعاتی و حضور در کشورهای پیشرو صنعت به متخصصان واجد شرایط و اعطای تسهیلات ویژه به آن­ها
  • افزایش جذب نیروی انسانی جوان و متخصص
  • جلوگیری از واردات بی­رویه مواد اولیه یا منابعی که امکان تامین آنها در داخل کشور فراهم است.
  • برطرف کردن موانع تولید برای تولیدکننده داخلی و ارائه مشوق­هایی برای افزایش تولید محصولات باکیفیت جهت صادرات به بازارهای منطقه
  • حضور پررنگ در شبکه بازارهای جهانی به صورت مستقیم (حذف واسطه­ها ) و ایجاد بسترهای دیجیتالی مناسب
  • دیجیتال سازی زنجیره تامین با استفاده از فناوری‌هایی مانند یادگیری ماشین (Machine Learning) و هوش‌مصنوعی (Artificial Intelligence) برای پیش‌بینی نوسانات هزینه و انتخاب استراتژی‌های تامین منابع برای بهینه‌سازی هزینه‌ ها

پی‌نوشت‌ها

  1. 1. Carvalho , Barroso& Machado 2. Gomez &Espana
  2. 3. Papapostolou, & Kaldellis 4. Svensson
  3. 5. Seuring Pettit. Fiksel
  4. 7. Fu &Chain 8. Gomez & Espana
  5. 9. Ivanov 1 Das, Datta & Kumar
  6. 1 Khot & Thiagarajan 12. Lim, Tseng, Tan, & Bui
  7. 1 Kozma, D., Varga, P., & Hegedüs, C. 14. Neuman
  8. 1 Devers & Frankel 16. Chowdhury
  9. 1 Glenn 18. Omranm, Khorish & Saleh
  10. 1 Godet 20. Villacorta, Masegosa, Castellanos, & Lamata
  11. 2 Cross Impact Balance Analysis(CIB) 22. Agell
  12. Okoli & Pawlowski 24. Rådestad
  13. 2 Sourani 26. Kreibich, Oertel & Wolk

 

* دانشجوی دکتری آینده پژوهی ،دانشگاه ایوانکی ،ایوانکی ،ایران

** استادیار گروه آینده پژوهی ،دانشگاه ایوانکی ،ایوانکی ،ایران (نویسنده مسئول)

*** استادیار گروه  آینده پژوهی ،دانشگاه ایوانکی ،ایوانکی ،ایران

فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال هجدهم، شمارۀ 69، بهار 1402، صفحه 162-135

 

[i] Carvalho , Barroso&  Machado

[ii] Gomez &Espana

[iii] Papapostolou, & Kaldellis

[iv] Svensson

[v] Seuring

[vi]Pettit. Fiksel

[vii] Fu &Chain

[viii]  Gomez & Espana

[ix] Ivanov

[x] Das, Datta  & Kumar

[xi] Khot  & Thiagarajan

[xii] Lim, Tseng, Tan, & Bui

[xiii] Kozma, D., Varga, P., & Hegedüs, C.

[xiv] Neuman

[xv] Devers & Frankel

[xvi] Chowdhury

[xvii]Glenn

[xviii] Omranm, Khorish & Saleh

[xix] Godet

[xx] Villacorta, Masegosa, Castellanos, & Lamata

[xxi] Cross Impact Balance Analysis(CIB)

[xxii] Agell

[xxiii] Okoli & Pawlowski

[xxiv] Rådestad

[xxv] Sourani

[xxvi] Kreibich, Oertel & Wolk

آذر، ع؛ شهبازی، م؛ یزدانی، ا؛  محمودیان، ا. (1398). طراحی مدل ارزیابی تاب آوری زنجیره تأمین صنعت برق با استفاده از رویکرد آمیخته: تحلیل تم تحلیل عاملی، مدیریت صنعتی (دانش مدیریت)، 11(1)، 62-45
آقایی افشار، م.،  صحرائیان، ر، (1400)، مدل سازی چند هدفه زنجیره تامین سرد: مورد کاوی محصولات لبنی، دومین کنفرانس بین المللی چالش­ها و راهکارهای نوین در مهندسی صنایع و مدیریت و حسابداری،دامغان
اکبرزاده، ز.،  صفایی قادیکانی ع.،  (1399)، ارزیابی و تحلیل عملکرد-اهمیت اقدامات زنجیره تامین لارج در صنایع لبنی (مورد مطالعه: شرکت لبنی کاله)، ، مطالعات مدیریت صنعتی، 18(57)، صفحه 145-174
امیرهاشمی، م.، دهقانیان، ف.(1390). ارزیابی و انتخاب تأمین کنندگان در محیط توسعه پایدار به کمک تکنیک فرآیند تحلیل شبکه­ای، تهران، دومین کنفرانس بین المللی و چهارمین کنفرانس ملی لجستیک و زنجیره تأمین.
بنشاسته، آ.، صاحبی، ه.، جبل عاملی، م.، (1399). طراحی زنجیر ه تأمین تاب آور در صنعت نفت تحت ریسک­های عملیاتی و اختلالی: مطالعه موردی، پژوهش­های سیاستگذاری و برنامه ریزی انرژی، (19)6، 56-7
جمشیدی گیلانی، م.، صفائی، ع.، پایدار، م. (1398)،ارائه یک مدل زنجیره تامین سبز در صنعت لبنیات مبتنی بر تفاوت در شیر خریداری شده از دامداری­ها، مشهد، پنجمین کنفرانس بین­المللی مهندسی صنایع و سیستم­ها (ICISE
جهانی، م.، مقبل با عرض، ع.، آذر، ع. (1396). طراحی مدل سنجش تاب­آوری زنجیره تأمین با رویکرد مدل­سازی معادلات ساختاری، چشم انداز مدیریت صنعتی، 7(25)، 114-91.
خدابخش، م. (1397). بررسی تامین مالی زنجیره تامین در بستر بلاکچین, پنجمین کنفرانس ملی   پژوهشهای کاربردی در مدیریت و حسابداری,تهران، پنجمین کنفرانس ملی پژوهشهای کاربردی در مدیریت و حسابداری،تهران، ایران
دادرس مقدم ،ا.، ،قربانی،م. ، کرباسی، ع.، کهنسال،م.( 1397). اثرتنوع پذیری برند بر تقاضا و رفاه مصرف کنندگان محصول پنیر شرکت کاله و پگاه (مطالعه موردی: شهرمشهد)، مطالعات مدیریت صنعتی، (102)26، 31-49.
رضایی طالشی،ا. (1390). طراحی مدلی برای ارزیابی زنجیره تأمین پایدار با استفاده از روش تصمیم گیری چندمعیاره، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، گروه مهندسی صنایع.
سعیدپور،س.، و بهبودی،م. (1396). راهنمای کاربردی نرم‌افزار سناریوویزارد(تدوین راهبردهای سازمانی با رویکرد سناریونگاری)، انتشارات: دانشگاه هرمزگان.
فیروزی، م.، سادات خوراسگانی، م.، عطائی، ف. (1393)، ارائه مدل برنامه­ریزی خطی تولید ترکیبی جهت بهینه سازی سود محصولات تولیدی بر مبنای ارزش فعلی(مطالعه موردی شرکت لبنی پگاه گلپایگان)،اولین کنفرانس اقتصاد و مدیریت کاربردی با رویکرد ملی، بابلسر
کاردگر، ر.، قهرمان، ع.، دهقانی فیروزآبادی، م. (1400)، بررسی اثر مسابقه ارتقا بر افزایش بهره وری نیروی کار در بنگاه­ها (نمونه موردی: شرکت کاله آمل)، مدیریت بهره­وری (فراسوی مدیریت)، 2(15)،  51-42.
مرادی مسجدبری، ع.، ماکویی، ا. (1397). بررسی اصول و استراتژی­های تاب­آوری زنجیره تامین تحت اختلالات، کنفرانس ملی پژوهش­های نوین در مدیریت و مهندسی صنایع، اصفهان
موسوی، س.، قرقانی، ف. (1399)، محاسبه شاخص­های پایداری آب کشاورزی توسط مدل برنامه­ریزی کسری (مطالعه موردی شهرستان مرودشت)، مجله اقتصاد کشاورزی، 3(3)،160-1.
نوریان، ع.، شهرستانی، م.، عجم زاده، ل .(1398). تاثیر مدیریت زنجیره تامین بر بازاریابی پایدار در شرکت لبنیات میهن، فصلنامه اختصاصی تبلیغات و بازاریابی، شماره 15، 35-49.
نیومن، ویلیام لاورنس، (1395)، روشهای پژوهش اجتماعی: رویکردهای کمی وکیفی، ترجمه فقیهی، ا، آغاز، عسل.
                                       
Carvalho, H., Barroso, A. P., Machado, V. H., Azevedo, S., & Cruz-Machado, V. (2012). Supply chain redesign for resilience using simulation. Computers & Industrial Engineering, 62(1), 329-341.‏
Chowdhury, MF., (2015), 'Coding, sorting and sifting of qualitative data analysis: Debates and discussion', Quality & Quantity, (49)3,1135-1143.
Couzon, P., Ouazene, Y., & Yalaoui, F. (2020). Joint optimization of dynamic pricing and lot-sizing decisions with nonlinear demands: Theoretical and computational analysis. Computers & Operations Research, 115, 104862.
Das, D., Datta, A., Kumar, P., et al., (2021). Building supply chain resilience in the era of COVID-19: an AHP-DEMATEL approach. Operations Management Research, 15, 249–267.
Devers, K.J. and Frankel, R.M., (2000), “Study design in qualitative research: sampling and data collection strategies”, Education for Health (Abingdon), (13)2,71-563.
Fu, W., & Chien, C. F. (2019). UNISON data-driven intermittent demand forecast framework to empower supply chain resilience and an empirical study in electronics distribution. Computers & Industrial Engineering, 135, 940-949.‏
Glenn, J. C., & Gordon, T. J. (2003). AC/UNU Millennium Project: Futures Research Methodology – V2.0. Washington, DC: AC/UNU.
Godet, M., (2006), Strategic Foresight, La Prospective, Problems and Methods, Use and Misuse of Scenario Building.
Gomez, J., Espana, K. (2020). Operation risk management in the pharmaceutical supply chain using ontologies and fuzzy QFD. Procedia Manufacturing, (51), 1673-1679.
Hosseini, S., Ivanov, D., & Dolgui, A. (2019). Review of quantitative methods for supply chain resilience analysis. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 125, 285-307.
Ivanov, D. (2018). Revealing interfaces of supply chain resilience and sustainability: a simulation study. International Journal of Production Research, 56(10), 3507-3523.‏
Khot, S., & Thiagarajan, S. (2019). Resilience and sustainability of supply chain management in the Indian automobile industry. International Journal of Data and Network Science, 3(4), 339-348.‏
Kozma, D., Varga, P., & Hegedüs, C. (2019, March). Supply chain management and logistics 4.0-A study on arrowhead framework integration. In 2019 8th International Conference on Industrial Technology and Management (ICITM) (pp. 12-16). IEEE
Kreibich, R., Oertel, B. and Wolk, M., (2012), Futures studies and future-oriented technology analysis principles, Methodology and Research Questions, HIIG Discussion Paper Series No. 2012-05.
Lim, M. K., Tseng, M. L., Tan, K. H., & Bui, T. D. (2017). Knowledge management in sustainable supply chain management: Improving performance through an interpretive structural modelling approach. Journal of cleaner production162, 806-816.
Neuman, L.W., (2007), Social Research Methods, 6th ed., Pearson Education, Upper Saddle River, NJ.
Omranm, A., Khorish, M., Saleh, M., (2014), Structural Analysis with Knowledge-based MICMAC Approach, International Journal of Computer Applications, (86)5, 39-43.
Papapostolou, C., Kondili, E. & Kaldellis, J. K. (2011). Development and implementation of an optimization model for biofuels supply chain. Energy, 36, 6019-6026.
Pettit, T. J., Fiksel, J., & Croxton, K. L. (2010). Ensuring supply chain resilience: development of a conceptual framework. Journal of business logistics, 31(1), 1-21.‏
Ponomarov, S. Y., & Holcomb, M. C. (2009). Understanding the concept of supply chain resilience. The international journal of logistics management, 20(1), 124-143.
Rådestad, M., Jirwe, M., Castrén, M., Svensson, L., Gryth, D., Rüter, A., (2013), Essential key indicators for disaster medical response suggested to be included in a national uniform protocol for documentation of major incidents: a Delphi study. Scand. J. Trauma Resuscitation Emerg. Med. 21 (68), 1–11
Seuring, S. (2013). A review of modeling approaches for sustainable supply chain management. Decision support systems, 54(4), 1513-1520.‏
Sourani, A., (2015), The Delphi method: review and use in construction management research.Int. J. Constr. Educ. Res. 11 (1), 54–76.
Shaikh, A. A., Tiwari, S., & Cárdenas-Barrón, L. E. (2020). An Economic Order Quantity (EOQ) Inventory Model for a Deteriorating Item with Interval-Valued Inventory Costs, Price-Dependent Demand, Two-Level Credit Policy, and Shortages. In book: In Optimization and Inventory Management, pp. 21-53. Springer, Singapore.
Svensson, G. (2001), Perceived trust towards suppliers and customers in supply chains of the Swedish automotive industry, International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 3(9),pp. 647-662.
Travers, M., (2010), ‘Qualitative Interviewing Methods’ in M. Walter (Ed) Social Reserch Methods (2nd Ed.), Melbourne: Oxford University Press, pp. 287-321.
Villacorta, P. J., Masegosa, A. D., Castellanos, D., & Lamata, M. T., (2014), A new fuzzy linguistic approach to qualitative cross impact analysis. Applied Soft Computing, 24, 19–30.