فصلنامه علوم مدیریت ایران

فصلنامه علوم مدیریت ایران

تدوین چارچوب تناسب راهبردی در جایگاه‌سازی برند بر پایه ساختارهای شناختی نسل زد: مطالعه چندروشی کیفی

نوع مقاله : مقاله استخراج شده از پایان نامه

نویسندگان
گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
100/jiams.2026.9209.8008
چکیده
هدف: نسل زد به‌عنوان نخستین نسل کاملاً دیجیتال، الگوهای متفاوتی از ادراک، تعامل و مصرف خدمات مالی نسبت به نسل‌های پیشین دارد؛ ازاین‌رو، الگوهای سنتی جایگاه‌سازی برند بانک‌ها دیگر پاسخگوی انتظارات این نسل نیست. با وجود گسترش پژوهش‌ها در حوزه بانکداری دیجیتال، تجربه مشتری و برند، هنوز چارچوبی که بتواند هم‌زمان جایگاه ذهنی بانک از دیدگاه نسل زد و الزامات راهبردی لازم برای جایگاه‌سازی برند بانک‌ها را تبیین کند، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوب تناسب راهبردی در جایگاه‌سازی برند بانک‌ها در عصر نسل زد انجام شد و تلاش شد با بهره‌گیری از یک طرح کیفی چندروشی، ابتدا طبقه‌بندی ذهنی نسل زد از مفهوم بانک را واکاوی کرده و سپس بر مبنای آن، الگوی تناسب راهبردی جایگاه‌سازی برند بانک‌ها ارائه شود.

روش: این پژوهش با رویکرد کیفی چندروشی و مبتنی بر پارادایم تفسیری انجام شد. مطالعه نخست با استفاده از پدیدارشناسی تفسیری و با مشارکت 17 نفر از اعضای نسل زد، به بررسی تجربه زیسته و ادراک آنان از مفهوم بانک پرداخت. مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل پدیدارشناختی تفسیری تحلیل شدند. در مطالعه دوم، با بهره‌گیری از نظریه داده‌بنیاد برساخت‌گرای چارماز، دیدگاه 16 نفر از خبرگان صنعت بانکداری درباره الزامات جایگاه‌سازی برند در عصر نسل زد مبتنی بر نمونه‌گیری نظری بررسی شد. تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری اولیه، کدگذاری متمرکز، مقایسه مستمر و یادداشت‌برداری تحلیلی انجام گرفت و کیفیت یافته‌ها بر اساس معیارهای اعتبارپذیری، اصالت، تشدید و فایده چارماز ارزیابی شد.

یافته‌ها: یافته‌های مطالعه نخست نشان داد که درک، معنا‌بخشی و طبقه‌بندی نسل زد از مفهوم بانک و بانکداری در قالب سه بعد نظام مالی دیجیتال مطمئن و مشتری‌محور؛ رجحان بانکداری دیجیتال؛ و اعتماد نهادی شکل می‌گیرد. بر اساس این ادراک، در مطالعه دوم الگوی تناسب راهبردی جایگاه‌سازی برند بانک‌ها استخراج شد که از دو مقوله اصلی «تناسب سازمانی» و «تناسب ارتباطات بازاریابی» تشکیل می‌شود. تناسب سازمانی شامل سه زیرمقوله چابک‌سازی ساختار سازمانی، چابک‌سازی زیرساخت بانکداری مجازی و چابک‌سازی توانمندی‌های منابع انسانی است و تناسب ارتباطات بازاریابی شامل سه زیرمقوله ارتقای شناخت نسلی، چابک‌سازی ارتباطات بازاریابی و چابک‌سازی محیط خارجی است. در میان زیرمقوله‌های شناسایی‌شده، چابک‌سازی زیرساخت بانکداری مجازی بیشترین اهمیت را به خود اختصاص داد که بیانگر نقش محوری تجربه دیجیتال در شکل‌گیری جایگاه برند بانک از دیدگاه نسل زد است.

نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که جایگاه‌سازی برند بانک‌ها در عصر نسل زد، صرفاً حاصل توسعه فناوری‌های دیجیتال یا فعالیت‌های ارتباطات بازاریابی نیست، بلکه به ایجاد تناسب راهبردی میان ادراک شناختی مشتریان، قابلیت‌های سازمانی و شیوه تعامل بانک با بازار وابسته است. این پژوهش با پیوند دادن نظریه طبقه‌بندی، جایگاه‌سازی برند و تناسب راهبردی، چارچوبی برای تبیین نحوه شکل‌گیری جایگاه برند بانکی در ذهن نسل زد ارائه می‌کند. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای طراحی راهبردهای تحول دیجیتال، توسعه تجربه مشتری و ارتقای مزیت رقابتی بانک‌ها در تعامل با نسل‌های جدید باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Developing a Strategic Fit Framework for Brand Positioning Based on Generation Z’s Cognitive Structures: A Qualitative Multi-Method Study

نویسندگان English

armin ghasemi Naghibdehi
Mohammad Bashokooh Ajirloo
Hossein Rahimi clever
Naser Seifollahi
Department of Business Management, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده English

Purpose: Generation Z, as the first fully digital generation, exhibits distinct patterns of perceiving, interacting with, and consuming financial services compared with previous generations. Consequently, traditional approaches to bank brand positioning may no longer adequately address the expectations of this generation. Despite the growing body of research on digital banking, customer experience, and branding, limited attention has been paid to an integrative framework that simultaneously explains how Generation Z cognitively conceptualizes and categorizes banks and the strategic requirements for positioning bank brands. This study aimed to develop a strategic fit framework for bank brand positioning in the Generation Z era. Using a multi-method qualitative design, the study first explored Generation Z’s cognitive categorization of the concept of a bank and subsequently developed a strategic fit model for bank brand positioning based on these perceptions.

Method: This study employed a multi-method qualitative approach within an interpretivist paradigm. The first study used Interpretative Phenomenological Analysis to examine the lived experiences and perceptions of 17 Generation Z participants regarding the concept of a bank. Participants were selected through purposive sampling, and data were collected through semi-structured interviews and analyzed using Interpretative Phenomenological Analysis. In the second study, drawing on Charmaz’s constructivist grounded theory, the perspectives of 16 banking industry experts regarding the requirements for bank brand positioning in the Generation Z era were explored through theoretical sampling. Data were analyzed using initial coding, focused coding, constant comparison, and analytical memo writing. The quality of the findings was assessed based on Charmaz’s criteria of credibility, originality, resonance, and usefulness.

Findings: The findings of the first study indicated that Generation Z’s understanding, meaning-making, and categorization of the concept of a bank and banking are shaped by three dimensions: a secure and customer-centric digital financial system; preference for digital banking; and institutional trust. Based on these perceptions, the second study yielded a strategic fit model for bank brand positioning comprising two main categories: organizational fit and marketing communications fit. Organizational fit includes three subcategories: organizational structure agility, digital banking infrastructure agility, and human resource capability agility. Marketing communications fit comprises three subcategories: enhancing generational understanding, marketing communications agility, and external environment agility. Among the identified subcategories, digital banking infrastructure agility was the most important, highlighting the central role of digital experience in shaping bank brand positioning from Generation Z’s perspective.

Conclusion: The findings indicate that bank brand positioning in the Generation Z era is not merely a function of digital technology development or marketing communications activities; rather, it depends on achieving strategic fit among customers’ cognitive perceptions, organizational capabilities, and the bank’s approach to market interaction. By linking categorization theory, brand positioning, and strategic fit, this study provides a framework for explaining how bank brand positioning is formed in the minds of Generation Z. The proposed framework can serve as a basis for designing digital transformation strategies, developing customer experiences, and enhancing banks’ competitive advantage in engaging with Generation Z and other emerging generations.

Keywords: Generation Z; brand positioning; strategic fit; categorization theory; Interpretative Phenomenological Analysis; Charmaz’s constructivist grounded theory.

کلیدواژه‌ها English

Generation Z
brand positioning
strategic fit
categorization theory
Interpretative Phenomenological Analysis
Charmaz’s constructivist grounded theory